ISBN ve Bandrol Nasıl Alınır? Kitap Yayımlamanın Resmî Adımları
Kitabınız baskıya gitmeden önce iki resmî adım kalır: ISBN ve bandrol. İkisi karıştırılır, sırası şaşırılır ve çoğu zaman en son anda hatırlanır. Süreci baştan sona, hatalarıyla birlikte anlattık.
Kitabınız bitti. Redaksiyonu yapıldı, dizgisi hazır, kapağı tasarlandı. Matbaaya göndermeden önce atlanamayacak iki resmî adım kaldı: ISBN ve bandrol.
Bu ikisi çoğu zaman birbirine karıştırılır, sırası şaşırılır ve en kötüsü, baskıya birkaç gün kala hatırlanır. Oysa ikisi de süreç ister; biri olmadan diğeri alınamaz.
Bu yazıda ISBN ile bandrolün ne olduğunu, hangi sırayla ve nereden alındığını, kimin başvurabileceğini ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Önce fark: ISBN ile bandrol aynı şey değildir
İkisi farklı kurumsal amaçlara hizmet eder ve farklı birimler tarafından yürütülür.
| ISBN | Bandrol | |
|---|---|---|
| Ne işe yarar | Kitaba uluslararası kimlik numarası verir | Kitabın yasal yollarla çoğaltıldığını gösterir |
| Amaç | Kataloglama, satış, kütüphane kaydı | Telif hakkı denetimi, korsanla mücadele |
| Nerede durur | Künye sayfası ve arka kapak barkodu | Kitabın üzerine yapıştırılan etiket |
| Ücret | Ücretsiz | Ücretli |
| Sıra | Önce bu alınır | ISBN olmadan başvurulamaz |
Sırayı aklınızda tutun: önce ISBN, sonra bandrol. Bandrol başvurusunda ISBN numarası istendiği için bu sıra zorunludur.
ISBN nedir, kim alabilir?
ISBN, kitabınıza verilen uluslararası standart numaradır. Kitapçıdaki barkodun arkasındaki numara budur; kütüphane kayıtlarından çevrimiçi satış sitelerine kadar her yerde kitabın kimliği olarak kullanılır.
Türkiye'de ISBN işlemleri Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü bünyesindeki ISBN Türkiye Ajansı tarafından yürütülür. Başvurular ekygm.gov.tr adresindeki Yayın Standartları ve Derleme Bilgi Sistemi üzerinden, e-Devlet şifresiyle yapılır.
İki tür başvurucu vardır:
- Yayınevi olarak: Bu yol, Telif Hakları Genel Müdürlüğünden alınan ve faaliyet alanında “yayınevi” ibaresi geçen bir sertifika gerektirir. Sertifika belirli bir süre için geçerlidir ve süresi dolduğunda yenilenmesi gerekir; geçerli sertifika yoksa ISBN başvurusu yapılamaz.
- Bireysel yazar olarak: Kendi kitabını kendi bastıran yazarlar da yayımcı kaydı oluşturup kendi adlarına ISBN alabilir.
ISBN tahsisi için ücret alınmaz. Başvuru eksiksizse numara kısa sürede atanır ve sistemde “ISBN Almış Eserlerim” alanında görünür.
Her baskıya, her biçime ayrı ISBN
En sık yapılan hata budur. ISBN kitaba değil, kitabın o belirli biçimine verilir.
- Basılı kitap, e-kitap ve sesli kitap için ayrı ayrı ISBN alınır.
- Ciltli ve karton kapak gibi farklı fiziksel biçimler de ayrı numara ister.
- Yeni bir baskı (içeriği değişmiş, gözden geçirilmiş yeni sürüm) yeni ISBN gerektirir.
- Aynı baskının tekrarı (içerik aynı, yalnızca yeniden basılıyor) için yeni numaraya gerek yoktur.
Bu ayrımı baştan planlamak işinizi kolaylaştırır: kitabınızı ileride e-kitap olarak da yayımlamayı düşünüyorsanız, bunu süreç içinde hesaba katın.
Bandrol nedir, neden zorunlu?
Bandrol, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında, süreli olmayan yayınlara yapıştırılması gereken güvenlik etiketidir. Kitabın yasal yollarla çoğaltıldığını gösterir ve korsan baskıyla mücadelenin temel aracıdır.
Ticari olarak satışa sunulacak kitaplarda bandrol zorunludur; bandrolsüz satış yaptırıma tabidir. Yalnızca kişisel kullanım için, satışa çıkmayacak biçimde basılan kitaplarda zorunluluk aranmaz.
Bandrol başvuruları Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünün çevrimiçi sistemi üzerinden yürütülür; süreçte Yayımcı Meslek Birlikleri Federasyonu (YAYFED) da rol alır. Başvuruda kitabın adı, yazarı, ISBN numarası, sayfa sayısı ve baskı adedi istenir — çünkü bandrol baskı adedi kadar verilir.
Süreç: baştan sona sıralama
- Metni tamamlayın. Redaksiyon ve dizgi bitmeden ISBN almanın anlamı yoktur; sayfa sayısı değişirse bandrol başvurusundaki bilgiler de değişir.
- Yayımcı kaydı oluşturun. Yayınevi olarak başvuracaksanız önce sertifikanızı alın. Bireysel başvuruda doğrudan yayımcı kaydı yapılır.
- ISBN başvurusu yapın. Kitap adı, yazar, sayfa sayısı, ebat ve tür bilgileriyle form doldurulur.
- Numarayı künyeye ve barkoda işleyin. ISBN künye sayfasında yazılı, arka kapakta ise barkod olarak basılı olmalıdır.
- Bandrol başvurusu yapın. ISBN elinizdeyken, basacağınız adet üzerinden başvurun.
- Baskıya gidin. Bandroller matbaada ya da sonrasında kitaplara yapıştırılır.
Bu adımların tamamı, kitabın yayına hazırlık sürecinin son halkasıdır. Dizgi ve iç sayfa düzeni henüz oturmadıysa, önce o aşamayı tamamlamak gerekir.
En sık yapılan altı hata
1. Sayfa sayısı kesinleşmeden başvurmak. Dizgi değişirse sayfa sayısı değişir; bu da hem künyeyi hem bandrol bilgilerini geçersiz kılabilir. Sırt kalınlığı hesabınız da bu sayıya bağlıdır — hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
2. Sertifikanın süresini unutmak. Yayınevi sertifikası süreli bir belgedir. Süresi dolmuş bir sertifikayla ISBN başvurusu yapılamaz ve bu çoğu zaman en acil anda fark edilir.
3. E-kitap için ayrı ISBN almamak. Basılı sürümün numarasını dijital sürümde kullanmak yaygın bir hatadır.
4. Bandrol adedini yanlış hesaplamak. Bandrol basılacak adet kadar alınır. Eksik alırsanız yeni başvuru gerekir; fazla alırsanız gereksiz maliyet doğar.
5. ISBN'i künyeye yazmayı atlamak. Numarayı almak yeterli değildir; kitabın künye sayfasında ve arka kapak barkodunda görünmesi gerekir.
6. Süreci baskı tarihine sıkıştırmak. ISBN görece hızlı atanır ama sertifika, bandrol ve kargo adımları zaman ister. Matbaa randevunuzdan en az birkaç hafta önce başlayın.
Telif tarafı: ISBN ve bandrol telif hakkı vermez
Yaygın bir yanılgıyı düzeltelim. Türkiye'de telif hakkı, eser yaratıldığı anda kendiliğinden doğar; tescile bağlı değildir. ISBN bir kimlik numarası, bandrol ise bir denetim etiketidir — ikisi de “bu eserin sahibi benim” belgesi değildir.
Buna karşılık her ikisi de, uyuşmazlık hâlinde eserin yayımlanma tarihini ve yayımcısını gösteren resmî kayıtlar oluşturur; yani dolaylı bir koruma sağlar. Telif hakkının kendisini ayrı bir yazıda ele aldık.
Bir not daha: başkasına ait bir eseri yayımlıyorsanız (çeviri, derleme, yeniden basım), bandrol başvurusunda mali hak devrine ilişkin sözleşme istenir. Bu belgeyi süreç başlamadan hazırlayın.
Güncel bilgi nereden alınır?
Başvuru ekranları, istenen belgeler ve bandrol ücretleri zaman içinde değişebilir. Bu yüzden işleme başlamadan önce resmî kaynakları kontrol etmenizi öneririz: ISBN için Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünün sistemi, bandrol için Telif Hakları Genel Müdürlüğünün bandrol sayfası.
Bu yazıdaki bilgiler sürecin genel işleyişini anlatır; güncel ayrıntı için her zaman resmî kaynak esastır.
Bu süreci sizin için yürütebiliriz
ISBN, bandrol ve telif süreçleri bizim en çok çalıştığımız alanlardan biri. Zuzu Kitap olarak kendi yayınlarımızda yürüttüğümüz bu işlemleri, bağımsız yazarlar için de üstleniyoruz: sertifika sürecinden ISBN başvurusuna, künye düzeninden bandrol adedinin doğru hesaplanmasına kadar.
Kitabınız henüz bu aşamaya gelmediyse kitap redaksiyonu ve yayına hazırlık, matbaa öncesi son kontrol için son okuma hizmetlerimizle yanınızdayız. Bize yazın, kitabınızı konuşalım.
Sık sorulan sorular
ISBN ile bandrol aynı şey mi?
Hayır. ISBN, kitaba uluslararası kimlik numarası veren ve kataloglama ile satışta kullanılan bir numaradır; ücretsizdir. Bandrol ise kitabın yasal yollarla çoğaltıldığını gösteren, kitap üzerine yapıştırılan ücretli bir güvenlik etiketidir. Sıra şöyledir: önce ISBN, sonra bandrol.
Yayınevi değilim, kendi kitabım için ISBN alabilir miyim?
Evet. Kendi kitabını bastıran yazarlar yayımcı kaydı oluşturup kendi adlarına ISBN alabilir. Yayınevi olarak başvurmak isteyenlerin ise Telif Hakları Genel Müdürlüğünden, faaliyet alanında 'yayınevi' ibaresi geçen süreli bir sertifika alması gerekir.
ISBN ücretli mi?
Hayır, ISBN tahsisi Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ücretsiz yapılır. Bandrol ise ücretlidir. Ayrıca sertifika, kargo veya danışmanlık gibi yan işlemler ek maliyet doğurabilir.
E-kitap için ayrı ISBN gerekir mi?
Evet. ISBN kitabın kendisine değil, belirli bir biçimine verilir. Basılı kitap, e-kitap ve sesli kitap için ayrı ayrı numara alınır. Ciltli ve karton kapak gibi farklı fiziksel biçimler de ayrı ISBN ister.
İkinci baskıda yeni ISBN almam gerekir mi?
İçerik değişmişse, yani gözden geçirilmiş yeni bir baskı söz konusuysa yeni ISBN alınır. Aynı baskının içeriğe dokunulmadan tekrar basılması durumunda yeni numaraya gerek yoktur.
ISBN almak telif hakkı sağlar mı?
Hayır. Türkiye'de telif hakkı eser yaratıldığı anda kendiliğinden doğar, tescile bağlı değildir. ISBN bir kimlik numarası, bandrol ise bir denetim etiketidir. Yine de her ikisi de eserin yayımlanma tarihini ve yayımcısını gösteren resmî kayıtlar oluşturduğu için dolaylı bir koruma sağlar.
Bandrol kaç adet alınmalı?
Basacağınız adet kadar. Bandrol baskı adedi üzerinden verilir; eksik alırsanız yeni başvuru yapmanız gerekir, fazla alırsanız gereksiz maliyet doğar. Bu yüzden baskı adedini matbaayla netleştirmeden başvurmayın.
