◎ Hizmet
Müsvedde Değerlendirme Raporu
Metnini bitiren her yazarın sorduğu soru aynıdır: bu iyi mi? Çevrenizdekiler size doğruyu söylemekte zorlanır, yayınevleri çoğunlukla gerekçesiz bir ret yanıtı gönderir, siz de metne fazla yakın olduğunuz için kendiniz göremezsiniz. Değerlendirme raporu bu boşluğu doldurur: metni dışarıdan bir gözle okur, gördüklerimizi gerekçeleriyle yazarız. Övgü değil, teşhis.
Rapor neleri kapsar?
Metnin türüne göre ağırlıklar değişir, ancak genel çerçeve şudur:
- Genel izlenim: Metin ne yapmaya çalışıyor ve bunu başarıyor mu? Bu bölüm, okurun kitabı kapattığında elinde kalanı anlatır.
- Yapı ve kurgu: Olay örgüsünün ilerleyişi, bölümlerin işlevi, düğüm ve çözüm dengesi, gereksiz ya da eksik bölümler.
- Karakterler: İnandırıcılık, gelişim çizgisi, karakterler arası ayrışma, yan karakterlerin işlevi.
- Anlatıcı ve bakış açısı: Seçilen anlatıcının metne uygunluğu, bakış açısı kaymaları, mesafenin tutarlılığı.
- Tempo: Nerede yavaşlıyor, nerede aceleye geliyor, okurun düşme ihtimali en yüksek olan bölüm hangisi.
- Dil ve üslup: Genel düzey, tekrar eden alışkanlıklar, diyalogların doğallığı. Burada tek tek hata sayılmaz; örüntüler gösterilir.
- Hedef okur ve konumlanma: Metin kime hitap ediyor, raflarda nerede durur, hangi kitaplarla yan yana gelir.
- Öncelikli yapılacaklar: Raporun en işe yarar kısmı. Sıraya konmuş, somut bir liste: önce şu, sonra şu.
Rapor metnin uzunluğuna göre değişmekle birlikte genellikle üç ila altı sayfadır. Genel ifadelerden kaçınır, her tespiti metinden örnekle gösterir.
Rapor ne değildir?
Redaksiyon değildir. Metninize dokunmayız; virgül düzeltmez, cümle yeniden yazmayız. Rapor, metnin üzerine değil hakkında yazılır.
Cesaretlendirme mektubu değildir. Metinde çalışmayan bir şey varsa yazarız. Bunu kırıcı olmak için değil, işe yaraması için yaparız; yalnızca güzel şeyler söyleyen bir rapora para vermenin anlamı yok.
Yayımlanma garantisi değildir. Yayınevi kararları metnin niteliği dışında pek çok etkene bağlıdır. Rapor, metnin hangi durumda olduğunu söyler; yayınevinin ne yapacağını değil.
Kimler için uygun?
- İlk kitabını bitirenler: Elindekinin ne olduğunu bilmeden sonraki adıma geçmek istemeyenler.
- Yayınevinden ret alanlar: Ret yanıtları genellikle gerekçesizdir. Rapor, o gerekçeyi verir.
- Editörlük yaptırmayı düşünenler: Editörlük kapsamlı ve maliyetli bir çalışmadır. Rapor, o çalışmaya değip değmeyeceğini ve hangi ağırlıkta yapılması gerektiğini önceden gösterir.
- İki yol arasında kalanlar: Bu metni kurtarmak mı, yenisine başlamak mı? Bu soruya dışarıdan bir cevap gerekir.
- Uzun süredir aynı metinle uğraşanlar: Yıllardır üzerinde çalışılan metinlerde yazar körleşir; nereye bakacağını unutur.
Süreç
Metni Word ya da PDF olarak gönderirsiniz. Yanında kısa bir not eklemenizi isteriz: metnin hangi aşamada olduğu, sizi en çok kaygılandıran konu, varsa daha önce aldığınız geri bildirimler. Bu not, raporun size gerçekten lazım olan sorulara cevap vermesini sağlar.
Okuma ve raporlama, roman uzunluğundaki bir metin için genellikle iki hafta sürer. Rapor teslim edildikten sonra bir görüşme yaparız; yazılı raporda kapalı kalan yerleri konuşarak açarız.
Sonrasında karar sizindir. Raporu alıp kendiniz çalışmaya devam edebilir, editörlük ile metni birlikte ele alabilir ya da metin yeterince oturmuşsa doğrudan redaksiyona geçebilirsiniz. Rapor bedeli, bu hizmetlerden birine devam etmeniz hâlinde çalışmadan düşülür.
Gizlilik
Gönderdiğiniz metin size aittir. Üçüncü kişilerle paylaşılmaz, örnek olarak kullanılmaz, iş bittikten sonra talebiniz üzerine sistemimizden silinir. Yayımlanmamış bir metni okumak güven işidir; bunu böyle ele alırız.
Sık sorulan sorular
Metnimi beğenmezseniz açıkça söyler misiniz?
Evet. Raporun tek işlevi budur. Ancak "beğenmedim" bir değerlendirme değildir; neyin neden çalışmadığını metinden örnekle göstermek değerlendirmedir. Yazdığımız her olumsuz tespitin yanında gerekçesi ve mümkünse çıkış yolu bulunur.
Rapor ne kadar sürede gelir?
Roman uzunluğundaki bir metin için genellikle iki hafta. Kısa metinlerde daha hızlıdır. Süreyi metni gördükten sonra netleştirir, sonradan uzatmayız.
Yayınevinden ret aldım, rapor işime yarar mı?
Genellikle en çok işe yaradığı durum budur. Yayınevleri iş yükü nedeniyle gerekçe yazmaz; "yayın programımıza uygun bulunmadı" cümlesi size hiçbir şey öğretmez. Rapor, metnin hangi noktalarda takıldığını ve bunların düzeltilebilir olup olmadığını söyler.
Rapordan sonra editörlük yaptırmak zorunda mıyım?
Hayır. Rapor kendi başına tamamlanmış bir hizmettir; alıp kendi başınıza çalışmaya devam edebilirsiniz. Devam etmeyi seçerseniz rapor bedeli o çalışmadan düşülür, yani iki kez ödeme yapmış olmazsınız.
Şiir kitabı ya da deneme için de rapor veriyor musunuz?
Evet, ancak çerçeve değişir. Şiirde kurgu ve karakter yerine bütünlük, ses tutarlılığı, seçki ve sıralama konuşulur; denemede düşüncenin ilerleyişi ve kanıtlama. Metni gördükten sonra hangi başlıklar üzerinden çalışacağımızı size söyleriz.
Metnimin yarısı bitti, şimdi rapor alabilir miyim?
Alabilirsiniz ama genellikle önermeyiz. Yarım metinde yapı ve tempo değerlendirmesi sağlıklı yapılamaz; henüz yazılmamış bölümler pek çok sorunu zaten çözebilir. İstisnası, yönünü kaybettiğinizi hissettiğiniz durumdur; o zaman erken bir okuma sizi aylarca yanlış yolda yürümekten kurtarabilir.
Müsvedde Değerlendirme Raporu için hazır mısınız?
Metninizin bir bölümünü gönderin; ücretsiz örnek çalışmayla farkı görün.