Akademik Metinlerde Sık Yapılan 10 Yazım ve Anlatım Hatası

Akademik bir metnin içeriği ne kadar güçlü olursa olsun, tekrarlayan yazım ve anlatım hataları güvenilirliği zedeler. İşte tez ve makalelerde en sık karşılaştığımız 10 hata ve çözümleri.

Akademik yazımda içerik kadar biçim de önemlidir. Titizlikle yürütülmüş bir araştırma, tekrarlayan imla ve anlatım hatalarıyla dolu bir metinle sunulduğunda okurun (ve çoğu zaman jürinin ya da hakemin) gözünde güvenilirliğini yitirebilir. Redaksiyon masamıza gelen tez, makale ve bildirilerde en sık karşılaştığımız hataları ve bunların pratik çözümlerini bir araya getirdik.

1. Bağlaç olan “de/da”nın bitişik yazılması

Bağlaç olan de/da her zaman ayrı yazılır ve “dahi” anlamı taşır: “Bu bulgu da önemlidir.” Hâl eki olan -de/-da ise bitişik yazılır: “Çalışmada üç değişken incelendi.” Test için cümleden çıkardığınızda anlam bozuluyorsa ek, bozulmuyorsa bağlaçtır.

2. “ki” bağlacının yanlış yazımı

Bağlaç olan ki ayrı yazılır: “Görülüyor ki sonuçlar tutarlı.” Yalnızca birkaç kalıpta bitişiktir (oysaki, mademki, hâlbuki, sanki). İlgi zamiri “-ki” ise bitişik yazılır: “Bizim yaklaşımımız, öncekinden farklıdır.”

3. Kısaltmalara gelen eklerde okunuşa uymamak

Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın okunuşuna göre belirlenir: “TÜBİTAK’ın”, “TDK’nin”, “vb.leri” değil. Okunuşu ünsüzle biten kısaltmalarda ek buna göre değişir: “KDV’nin”, “ABD’nin”.

4. Alıntı ve kaynak gösteriminde tutarsızlık

APA, MLA, Chicago ya da dergi/enstitü şablonu; hangisini seçtiyseniz metnin tamamında aynı biçimi kullanın. En sık görülen sorun, aynı metinde farklı atıf biçimlerinin karışmasıdır. Kaynakça ile metin içi göndermelerin birebir örtüşmesi de mutlaka denetlenmelidir.

5. Devrik ve düşük cümleler

Akademik metinde amaç, en karmaşık düşünceyi en anlaşılır biçimde aktarmaktır. Aşırı uzun, yan cümleciklerle boğulmuş cümleler okuru yorar. Bir cümlede birden fazla ana fikir varsa, onu bölmek neredeyse her zaman daha iyidir.

6. Özne–yüklem uyumsuzluğu

Özellikle araya uzun tamlamalar girdiğinde özne ile yüklem arasındaki uyum kaçırılır: “Katılımcıların verdiği yanıtlar… gösteriyor” mu, “gösteriyorlar” mı? Uzun cümlelerde özneyi ve yüklemi işaretleyerek kontrol edin.

7. Terim ve yazım tutarsızlığı

Aynı kavramın metin boyunca farklı biçimlerde yazılması (veri tabanı / veritabanı, e-posta / eposta / email) profesyonellik algısını zedeler. Çalışmanın başında bir terim ve yazım listesi oluşturmak bu sorunu büyük ölçüde çözer.

8. Noktalama: virgül ve noktalı virgül karmaşası

Sıralı bağımsız cümleler noktalı virgülle; öge sıralamaları virgülle ayrılır. “ve”, “veya” bağlaçlarından önce genellikle virgül konmaz. Uzun sıralamalarda okuma kolaylığı için istisnalar gözetilebilir.

9. Sayıların ve birimlerin yazımı

Cümle başında sayılar yazıyla yazılır. Birim ile sayı arasında boşluk bırakılır (5 kg, %20 değil ‘% 20’ tartışmalıdır; dergi şablonunu izleyin). Ondalık ayırıcı olarak Türkçede virgül kullanılır (3,14).

10. İngilizce söz dizimini Türkçeye taşımak

Özellikle çeviriye dayalı ya da yabancı kaynaktan yoğun beslenen metinlerde, İngilizce cümle kuruluşu Türkçeye olduğu gibi aktarılır. Edilgen yapının aşırı kullanımı, “-mektedir” yığılması ve sözcüğü sözcüğüne çeviriler metni yabancılaştırır. Redaksiyonun en değerli katkılarından biri, metni yeniden akıcı ve Türkçenin doğal ritmine uygun hâle getirmektir.

Bu hataların çoğu tek tek küçük görünür; ama bir arada, güçlü bir araştırmanın hak ettiği ciddiyetle okunmasını engeller. Akademik redaksiyon, tam da bu görünmez pürüzleri temizleyerek metnin içeriğini öne çıkarır.

Tezinizi, makalenizi ya da bildirinizi teslim etmeden önce profesyonel bir gözden geçirmeden geçirmek isterseniz, akademik redaksiyon hizmetimizin ayrıntılarına göz atabilir ya da doğrudan bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular